Login

Interviews

Januari 2003 Paradijs of Reservaat: "THE SHOW MUST GO ON"

Geplaatst op: 30-11--0001 00:00 uur

Januari 2003, nr 240

DocuZone: Hans Heijnen

Paradijs of reservaat

Gouden Kalf-winnaar Hans Heijnen maakte een documentaire over het leven in het Amerikaanse 'bejaardenreservaat' Sun City West. Volgens de bewoners het paradijs op aarde, al is overlijden er aan de orde van de dag. "Het altijd mooie weer onderstreept de saaiheid des te meer."

Hans Heijnen (foto: Louk Röell).

Wie Hans Heijnen zegt, zegt plattelandsdorpjes en oude mannetjes. Kijk maar naar De waterwolf van Itteren (1996), over een dorpje langs de Maas, naar Lekker weertje, mijnheer Pradan! (1989), waarin een Nepalese antropoloog het leven in Schoonrewoerd onderzoekt, of naar Bokken en geiten (1998), over twee concurrerende harmonieën in het Limburgse dorpje Thorn. Heijnen won in 1996 een Gouden Kalf voor de drie documentaires die hij dat jaar afleverde; Strike out, over de Antilliaanse honkballer Judsel Baranco, De waterwolf van Itteren en Uncle Frank, over zijn naar Amerika geëmigreerde oom. Voor zijn nieuwste film, The show must go on, trok Heijnen opnieuw naar de Verenigde Staten. Naar Sun City West, een stad vol bejaarden. "Ik ben geen groepsmens. Juist daarom ben ik gefascineerd door hoe mensen in groepen met elkaar omgaan. Sun City is niks voor mij."
Maar wat heeft Heijnen (1957) toch met oude mensen? Heijnen: "In de verschillende gemeenschappen die ik in vorige documentaires heb geportretteerd, trok ik vaak naar de ouderen toe. Zij zijn de bewaarders van erfgoed, ze kunnen terugkijken en reflecteren. Oude mensen zijn vaak ook eerlijker; ze hebben niets meer te verliezen. Ook uiterlijk doet er niet meer zo toe, status is niet meer zo belangrijk, ze hebben tijd zat en overzien de situatie daarom juist vaak heel goed. De vaderbok in Bokken en geiten bijvoorbeeld, tachtigplus, kon als enige de situatie precies uitleggen. Oude mensen worden vaak onderschat."

Konijnenhok
"Mijn eigen oude opa, dat staat me nog heel goed bij, kwam op een gegeven moment in een vreselijk bejaardentehuis terecht, zoals dat in Nederland gebruikelijk is. Ik heb wel eens in gevangeniscellen in de Bredase Koepel gefilmd, maar die zijn nog groter dan zo'n bejaardenkonijnenhok! Toen ik op een gegeven moment een artikel las over een bejaardengemeenschap in Amerika en de foto's erbij zag van al die vrolijk dansende dames in die pakjes die eigenlijk net wat te strak zitten, en waar de energie en de wil om te leven van afspat, vond ik dat toch eigenlijk positiever dan wat ik hier in Nederland zie gebeuren."
Sun City stamt uit het brein van projectontwikkelaar Del Webb, die in de jaren vijftig zelf een dagje ouder werd. Hij wilde gezond oud worden, met veel beweging, in een gunstig klimaat, onder financieel aantrekkelijke omstandigheden. Toen hij in 1960 in Phoenix, Arizona de eerste Sun City liet bouwen, werd dat een doorslaand succes. De stad in de film van Heijnen oogt als een bejaardenreservaat. Heijnen noemt het "een zomerkamp voor senioren", of "een getto, als je wilt". In de ogen van de bewoners is Sun City West "het paradijs" waar - in de film - de zon altijd schijnt.
Heijnen: "Omdat het altijd mooie weer de saaiheid nog vetter onderstreept, besloot de cameraman geen donkere wolken te schieten. We hebben drie verschillende periodes gefilmd, maar in de film zie je de tijd niet voortschrijden. De gecontroleerde manier van leven dwingt de film ook tot een gecontroleerde, hyperrealistiche stijl. Ik wilde het daarom als een speelfilm filmen. Maar ook de humor is van belang. In eerste instantie is de film om te lachen. Maar na twintig minuten raak je uitgelachen; dat blijft niet interessant. Daarom hebben we ook aandacht besteed aan de vlucht die hun manier van leven is. The show must go on, geldt voor hen letterlijk. Ze moeten door."

Nieuw saldo
Maar hoeveel shows er in Sun City West ook aan te pas komen, vaak is het stil in het bejaardenoord, en dan sluipt de dood er door de stille straten. Voor wie hem zien wil, glijdt soms zomaar heel even een witte lijkwagen aan de camera voorbij.
Heijnen: "Overlijden is er aan de orde van de dag. Ik zag het bij de eerste Varietyshow ten bate van het gezamenlijke ziekenhuis - the Sun Health Corporation. De presentator deed daar nog even een mededeling tussendoor: 'By the way, de dame die altijd de kleding maakt, is overleden.' 'Och, zonde', hoorde je door de zaal gaan, maar daarna ging de show meteen weer door. Want als je in het verlies meegaat, heb je zelf geen leven meer."
"Een maand nadat we stopten met draaien, eind februari, is een van die 'couch potatoes', die mopperaar die z'n moeder miste, overleden. Maar de dame met longkanker, die leeft nog steeds. Die heeft inmiddels alweer twee of drie cruises achter de rug. En ze gaat maar door! Het is dat mensen zagen dat ze in een rolstoel zat om minder energie te verspillen, maar anders hadden ze niet eens door dat ze zo ernstig ziek was. Zij klampt zich met al haar kracht aan het leven vast. In één van de voorgesprekken vertelde ze me haar visie op het leven. Ze zei: "Ik zie het leven als een bank. Elke dag krijg ik een nieuw saldo, dat aan het eind van de dag weer vervalt. Ik moet daar dus iets mee doen." Enerzijds is het bewonderenswaardig om op die manier het heft in eigen handen te willen houden, maar anderzijds houdt het hoe dan ook een keer op. En als iedereen voor de hemelpoort verschijnt, is het leven in twee regels samen te vatten. Dan maakt het allemaal geen donder meer uit. Het leven is bezigheidstherapie, voor iedereen."

Karin Wolfs

The show must go on
Nederland, 2002
Productie: Frank van den Engel
Regie en scenario: Hans Heijnen
Camera: Erik van Empel
Montage: Hans Dunnewijk
Geluid: Alex Booij, Bert van den Dungen, Paul Veld
Kleur, 78 minuten
Distributie: Zeppers Film & TV
Te zien: vanaf 16 januari

Naar boven

Hans Heijnen Filmmaker | Mail: heijnenfilms@planet.nl
Groenestraat 72 - 6531 HS Nijmegen